विराटनगरमा खानेपानी आयोजना अन्तिम चरणमा, दशैंअघि नै नयाँ प्रणालीबाट पानी वितरण गर्ने तयार
जाइकाको २ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ अनुदानमा निर्माण, दैनिक एक करोड लिटरभन्दा बढी पानी वितरण गर्ने लक्ष्य
विराटनगर। विराटनगरवासीलाई स्वच्छ, सुरक्षित र गुणस्तरीय खानेपानी उपलब्ध गराउने उद्देश्यले जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) को २ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ अनुदानमा निर्माण भइरहेको खानेपानी आयोजना सञ्चालनको अन्तिम चरणमा पुगेको छ। आयोजनाका मुख्य संरचनाको निर्माण सम्पन्न भइसकेको र विद्युत् जडानलगायत केही प्राविधिक काम मात्र बाँकी रहेकाले दशैंअघि नै नयाँ प्रणालीबाट खानेपानी वितरण सुरु गर्ने तयारी गरिएको नेपाल खानेपानी संस्थान विराटनगरले जनाएको छ।
आयोजना सञ्चालनमा आएपछि विराटनगरमा खानेपानी उत्पादन तथा वितरणको क्षमता बढ्नुका साथै प्रशोधन प्रणाली र पाइपलाइन व्यवस्थापन थप प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरिएको छ। हाल दैनिक करिब ९० लाख लिटर खानेपानी वितरण हुँदै आएकोमा नयाँ प्रणाली सञ्चालनपछि दैनिक एक करोड लिटरभन्दा बढी पानी वितरण गर्न सकिने संस्थानको अनुमान छ। यसले विराटनगरको बढ्दो जनसंख्याका कारण खानेपानीको मागमा परेको चाप कम गर्न र उपभोक्तालाई नियमित रूपमा पानी उपलब्ध गराउन सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
आयोजनाको प्रगतिबारे जानकारी लिन विराटनगर महानगरपालिकाका प्रमुख नागेश कोइरालाले शनिबार देवकोटा चोकस्थित नेपाल खानेपानी संस्थानको परिसरमा निर्माण गरिएका संरचनाको निरीक्षण गरेका छन्। निरीक्षणका क्रममा उनले आयोजनाका विभिन्न संरचनाको अवस्थाबारे जानकारी लिँदै विराटनगरवासीलाई शुद्ध खानेपानी उपलब्ध गराउने लक्ष्य पूरा हुने चरणमा पुगेको बताए।
महानगरपालिकाले आयोजना निर्माणका क्रममा देखिएका जग्गा व्यवस्थापन, सडक तथा विद्युत् जडानलगायतका समस्यामा सम्बन्धित निकायसँग समन्वय र सहजीकरण गर्दै आएको जनाएको छ। विभिन्न प्राविधिक तथा व्यवस्थापकीय चुनौतीका कारण निर्माण कार्य अघि बढाउन कठिनाइ भए पनि सम्बन्धित निकायबीचको समन्वयपछि आयोजनाले गति लिएको हो।
मुख्य संरचना निर्माण सम्पन्न, प्राविधिक काम बाँकी
नेपाल खानेपानी संस्थान विराटनगरका प्रमुख सन्तोष रौनियारका अनुसार आयोजनाको मुख्य निर्माण कार्य सम्पन्न भइसकेको छ। पानी उत्पादन, प्रशोधन तथा वितरण प्रणालीसँग सम्बन्धित अधिकांश संरचना तयार भइसकेका छन्। अब विद्युत् जडानलगायत केही प्राविधिक काम पूरा गर्न बाँकी रहेको उनले जानकारी दिएका छन्।
रौनियारका अनुसार बाँकी रहेका प्राविधिक काम सम्पन्न गरी नयाँ प्रणाली सञ्चालनमा ल्याउने तयारी भइरहेको छ। विद्युत् आपूर्ति व्यवस्थापनसहित आवश्यक परीक्षण र प्राविधिक प्रक्रिया पूरा भएपछि नयाँ प्रणालीबाट खानेपानी वितरण सुरु गर्न सकिनेछ।
आयोजनाको मुख्य संरचना तयार भइसकेकाले अब निर्माणभन्दा पनि प्रणालीलाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालनमा ल्याउने कामलाई प्राथमिकता दिइएको संस्थानले जनाएको छ। पानी उत्पादन गर्ने संरचना, प्रशोधन प्रणाली, पाइपलाइन तथा वितरणसँग सम्बन्धित पूर्वाधारलाई एकीकृत रूपमा सञ्चालन गर्न आवश्यक प्राविधिक तयारी भइरहेको छ।
आयोजनाको निर्माण अवधि सन् २०२६ अक्टोबरसम्म तोकिएको थियो। निर्धारित समयभित्र निर्माण सम्पन्न गर्ने लक्ष्यअनुसार अधिकांश काम पूरा भइसकेको संस्थानले जनाएको छ। संस्थानका अनुसार यही बिहीबार जाइकाले आयोजना नेपाल खानेपानी संस्थानलाई हस्तान्तरण गर्ने कार्यक्रमसमेत रहेको छ।
दैनिक एक करोड लिटरभन्दा बढी पानी वितरण हुने अपेक्षा
नयाँ आयोजना सञ्चालनमा आएपछि विराटनगरको खानेपानी आपूर्ति व्यवस्थामा उल्लेखनीय सुधार आउने अपेक्षा गरिएको छ। हाल संस्थानले दैनिक करिब ९० लाख लिटर पानी वितरण गर्दै आएको छ। नयाँ प्रणाली पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएपछि दैनिक एक करोड लिटरभन्दा बढी पानी वितरण गर्न सकिने संस्थानको भनाइ छ।
विराटनगरमा सहरीकरण तीव्र हुँदै गएको र जनसंख्या बढ्दै जाँदा खानेपानीको मागसमेत बढिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा पुरानो प्रणालीको क्षमता विस्तार गरी आधुनिक प्रशोधन तथा वितरण पूर्वाधार निर्माण गर्नु आवश्यक रहेको संस्थानले जनाएको छ।
आयोजनाले पानी उत्पादनको क्षमता बढाउनुका साथै प्रशोधन तथा वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउने लक्ष्य लिएको छ। यसबाट पानीको आपूर्ति व्यवस्थापनमा सहजता आउने, वितरणका क्रममा देखिने समस्या कम हुने र उपभोक्ताको मागअनुसार पानी उपलब्ध गराउन मद्दत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यद्यपि नयाँ प्रणाली सञ्चालनमा आएपछि सबै क्षेत्रमा चौबीसै घण्टा पानी उपलब्ध हुने वा वितरणसम्बन्धी सम्पूर्ण समस्या तत्काल समाधान हुने विषयमा संस्थानले छुट्टै प्रतिबद्धता जनाएको विवरण सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले आयोजनाबाट अपेक्षित लाभ प्राप्त गर्न वितरण व्यवस्थापन, नियमित मर्मतसम्भार र पानीको गुणस्तर परीक्षणलाई पनि प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
देवकोटा चोकदेखि कोचाखाल पश्चिमसम्म वितरण संरचना विस्तार
आयोजनाअन्तर्गत विराटनगरमा खानेपानी वितरणका लागि विभिन्न स्थानमा रहेका संरचनाको सुधार तथा क्षमता विस्तार गरिएको छ। देवकोटा चोक, तीनपैनी, मुनालपथ तथा विराटनगर–५ स्थित कोचाखाल पश्चिमका संरचनाबाट पानी वितरण गर्ने व्यवस्था मिलाइएको छ।
कोचाखाल पश्चिममा नयाँ माथिल्लो पानी ट्यांकी निर्माण गरिएको छ। उक्त ट्यांकीले पानी भण्डारण तथा वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने संस्थानको अपेक्षा छ।
आयोजनाअन्तर्गत पुराना संरचनाको सुधार, पानी प्रशोधन प्रणालीको क्षमता विस्तार, पाइपलाइन व्यवस्थापन, नयाँ माथिल्लो पानी ट्यांकी निर्माण तथा विद्युत् आपूर्ति क्षमतामा वृद्धि गर्नेलगायतका काम गरिएको छ।
पानी उत्पादन गरेर मात्रै उपभोक्तासम्म पुर्‍याउन सम्भव नहुने भएकाले प्रशोधन, भण्डारण र वितरण प्रणालीलाई पनि समान रूपमा सुदृढ बनाइएको संस्थानले जनाएको छ। यी संरचनाले एकअर्कासँग समन्वय गरेर काम गरेपछि पानीको आपूर्ति व्यवस्थापन थप प्रभावकारी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
आयोजनाको निरीक्षणका क्रममा प्राविधिकहरूले महानगर प्रमुख कोइरालालाई पानी उत्पादन, प्रशोधन, छान्ने प्रणाली तथा वितरणका संरचनाबारे जानकारी गराएका थिए। निरीक्षणले आयोजनाको प्रगति र सञ्चालनका लागि भइरहेको तयारीबारे महानगरपालिकालाई जानकारी लिनसमेत सहयोग पुगेको छ।
१३ हजार २०० ग्राहकलाई सेवा, थप उपभोक्ता जोड्ने लक्ष्य
हाल नेपाल खानेपानी संस्थान विराटनगरका करिब १३ हजार २०० ग्राहक रहेका छन्। नयाँ प्रणाली सञ्चालनमा आएपछि खानेपानी उत्पादन तथा वितरण क्षमता बढ्ने भएकाले थप उपभोक्तालाई खानेपानीको पहुँचमा ल्याउन सहज हुने संस्थानले जनाएको छ।
विराटनगरको जनसंख्या र सहरी क्षेत्र विस्तार हुँदै जाँदा खानेपानी सेवाको मागसमेत बढिरहेको छ। पुरानो पूर्वाधारको क्षमताले बढ्दो माग धान्न कठिन हुन सक्ने अवस्थामा नयाँ आयोजना महत्त्वपूर्ण हुने देखिएको छ।
आपूर्ति क्षमता बढेसँगै वितरण प्रणालीलाई व्यवस्थित बनाउन सकेमा हाल पानीको उपलब्धता कम भएका क्षेत्र तथा थप सेवा विस्तार गर्नुपर्ने स्थानमा समेत खानेपानी पुर्‍याउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
तर, नयाँ प्रणालीबाट उत्पादन हुने पानीको प्रभावकारी वितरणका लागि पाइपलाइनको अवस्था, चुहावट नियन्त्रण, विद्युत् आपूर्ति, नियमित मर्मतसम्भार तथा उपभोक्ताको मागअनुसार वितरण तालिका व्यवस्थापन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुने देखिन्छ।
दूषित पानीको विगत, सुरक्षित खानेपानीको अपेक्षा
विराटनगरमा सुरक्षित खानेपानीको विषय लामो समयदेखि सार्वजनिक चासोको विषय रहँदै आएको छ। विगतमा दूषित खानेपानीका कारण जन्डिस फैलिँदा १४ जनाको मृत्यु भएको घटनाले नगरवासीमा स्वच्छ खानेपानीको आवश्यकता र महत्त्वलाई अझ गम्भीर बनाएको थियो।
त्यसयता पानीको गुणस्तर, प्रशोधन प्रणाली र नियमित आपूर्तिबारे नागरिकको चासो बढ्दै आएको छ। खानेपानी उपलब्ध हुनु मात्रै पर्याप्त नभई त्यसको गुणस्तर मानव स्वास्थ्यका लागि सुरक्षित हुनुपर्ने भएकाले प्रशोधन तथा गुणस्तर परीक्षणलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
नयाँ आयोजनाले पानी प्रशोधन प्रणालीलाई थप व्यवस्थित बनाउने र वितरण क्षमता बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। तर, आयोजनाबाट वास्तविक लाभ प्राप्त गर्न नियमित रूपमा पानीको गुणस्तर परीक्षण गर्ने, प्रशोधन प्रणालीको मापदण्ड कायम राख्ने तथा वितरण पाइपलाइनमा हुन सक्ने दूषित पदार्थको प्रवेश रोक्ने व्यवस्थासमेत आवश्यक हुनेछ।
विराटनगरवासीले नयाँ आयोजना सञ्चालनमा आएपछि स्वच्छ पानीको उपलब्धता बढ्ने, पानीका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने अवस्था कम हुने र खानेपानी वितरणसम्बन्धी समस्या क्रमशः समाधान हुने अपेक्षा गरेका छन्।
महानगरपालिकाले लिएको महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारका रूपमा
खानेपानी आयोजना निर्माणका क्रममा देखिएका समस्या समाधान गर्न महानगरपालिकाले सम्बन्धित निकायसँग समन्वय र सहजीकरण गरेको जनाएको छ। जग्गा व्यवस्थापन, सडक तथा विद्युत् जडानजस्ता विषयमा सहकार्य भएपछि निर्माण कार्यलाई अघि बढाउन सहज भएको हो।
महानगरपालिकाले आयोजनालाई विराटनगरको खानेपानी समस्या समाधान गर्ने महत्त्वपूर्ण पूर्वाधारका रूपमा लिएको छ। आयोजना सञ्चालनमा आएपछि स्वच्छ खानेपानीको पहुँच विस्तार हुनुका साथै व्यवस्थित र सुविधासम्पन्न सहर निर्माण गर्ने महानगरपालिकाको योजनामा समेत सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
जाइकाको अनुदानमा निर्माण भइरहेको यो आयोजना विराटनगरको खानेपानी क्षेत्रको पूर्वाधार सुधार गर्ने महत्त्वपूर्ण प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। निर्माणका मुख्य काम सम्पन्न भइसकेको अवस्थामा अब बाँकी प्राविधिक काम पूरा गरी प्रणालीलाई निर्धारित क्षमताअनुसार सञ्चालनमा ल्याउनु संस्थानका लागि प्रमुख चुनौती हुनेछ।
दशैंअघि नै नयाँ प्रणालीबाट पानी वितरण गर्ने तयारी सफल भएमा विराटनगरवासीले खानेपानी आपूर्तिमा सुधारको अनुभव गर्न पाउने अपेक्षा गरिएको छ। यद्यपि आयोजनाको वास्तविक प्रभाव भने प्रणाली सञ्चालनमा आएपछि पानीको गुणस्तर, नियमित आपूर्ति, वितरणको पहुँच र उपभोक्ताले प्राप्त गर्ने सेवाको स्तरबाट मूल्याङ्कन हुनेछ।
समग्रमा, २ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँको जाइकाको अनुदानमा निर्माण भइरहेको खानेपानी आयोजना विराटनगरको बढ्दो खानेपानी आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने महत्त्वपूर्ण पूर्वाधार हो। मुख्य संरचना निर्माण सम्पन्न भइसकेको र प्राविधिक काम अन्तिम चरणमा पुगेको अवस्थामा आयोजना समयमै सञ्चालनमा ल्याएर सुरक्षित, स्वच्छ र गुणस्तरीय खानेपानीको दिगो व्यवस्था गर्नु अबको प्राथमिकता बनेको छ।